يكسان ولى معناى آن متفاوت است . . . « 1 » . حضرت على عليه السّلام در ادامهء اين روايت مفصل ، آيات قرآن را به شصت نوع تقسيم كرده و براى هر نوع مثالى ذكر فرموده است . اين روايت به عنوان نخستين گام در علوم قرآن و تقسيم آن به حساب آمده و به چند طريق و با چند نام به دست رسيدهاست . مرحوم مجلسى ، طريق محمد بن ابراهيم نعمانى ( حدود 340 ق ) را با نام تفسير نعمانى به طور كامل « 2 » و بخش‌هايى از روايت سعد بن عبد الله اشعرى را « 3 » آورده است « 4 » . اين فرموده در آثار و تفاسير ديگر نيز بروز يافته است . « 5 » هرچند در سند و متن روايت ، تأملاتى وجود دارد . « 6 » گام بعدى را ابو عبيد قاسم بن سلّام ( 224 ق ) برداشت . « 7 » هرچند فضائل القرآن او ، عنوان علوم قرآن بر خود ندارد و مطالب آن بيشتر روايات و احاديث است اما بخشى از ابواب هفتاد گانه كتابش ، موضوعات علوم قرآن در تأليفات بعدى است مانند فضيلت قرائت قرآن ؛ فضيلت علم قرآن ؛ قاريان و صفات و اخلاق ايشان ؛ فضائل سوره‌ها و آيه‌ها ؛ جمع و تأليف قرآن ؛ اختلاف مصاحف عثمانى ؛ لغات و لهجه‌هاى قرآن ؛ اعراب قرآن ؛ نزول قرآن در مكه و مدينه و اولين و آخرين آيات نازل شده و . . . « 8 » . ابن انبارى ( 328 ق ) ، عجائب علوم القرآن را در چهار عنوان فضائل القرآن ؛ نزول آن بر هفت حرف ؛ كتابت مصاحف و تعداد سور ، آيات و كلمات قرآن ، قرار داد . « 9 » ابن جوزى ( 597 ق ) در فنون الأفنان في عيون علوم القرآن ، گامى فراتر برداشت « 10 » و مباحث علوم قرآن را در دوازده باب مطرح ساخت : 1 - فضائل القرآن ؛ 2 - غير مخلوق بودن قرآن ؛ 3 - نزول قرآن به هفت حرف ؛ 4 - كتابت قرآن ؛ 5 - تعداد سور . آيات ، كلمات ، حروف و نقاط قرآن ؛ 6 - جزءها و بخش‌هاى قرآن ؛ 7 - شماره آيات هريك از سوره‌ها و ترتيب نزول

--> ( 1 ) . مجلسى ، چاپ بيروت ، 90 / 3 - 97 . ( 2 ) . همانجا . ( 3 ) . 89 / 60 ، 90 / 97 . ( 4 ) . صدر ، 334 ؛ استادى ، 6 - 8 . ( 5 ) . استادى ، 8 - 9 . ( 6 ) . همو ، 11 - 19 . ( 7 ) . اطلاع بيشتر پيرامون ابو عبيد و تأليفش رك : فصل سوم همين نوشتار . ( 8 ) . ابو عبيد ، كتاب ياد شده . ( 9 ) . صالح ، 122 ؛ على شواخ ، 3 / 219 ؛ مهدوىراد ، 41 - 42 . ( 10 ) . ر ك : فصل سوم ، فهرست بخش اول همين نوشتار .